‘Final Portrait’ – Stanley Tucci zarobljen između dokumentarnosti i slabo dorađene radnje

Šesti rediteljski poduhvat Stanleya Tuccija koji je pokazan u takmičarskom programu Berlinala je biopic o švajcarskom umetniku Albertu Giacomettiju, baziran na memoarima američkog pisca i kritičara umetnosti Jamesa Lorda. U ulogu Giacomettija, sa velikom lakoćom uskače Geoffrey Rush, ovogodišnji dobitnik Berlinale Camere za duboki trag koji je ostavio na filmsku umetnost. Ne samo optički potpuno približen Giacomettiju – sa uvučenim obrazima, markantnim nosem i neukrotivom kosom – on u film unosi i najtananije karakterne osobine umetnika koji je živeo neurednim, haotičnim životom prožetim neverovatnom kreativnom energijom. On je najjača potpora filmu sa puno mana koji i pored (uglavnom) dobrog glumačkog tima, impresivnog produkcijskog dizajna Jamesa Merifielda i muzike Evana Lurija, tapka u mestu.

Najveća slabost Finalnog portreta, sem sporovozne dinamike koja se bazira na nizu stalnoponavljajućih narativnih elemenata, je u ekstremno različitom kvalitetu glumačkih snaga, odnosno u građenju karakternosti dve glavne ličnosti. Geoffrey Rush je standardno izvanredan u ulozi ekscentričnig, dekadentnog umetnika koji dane provodi u seriji rituala od identičnog ručka u istom bistrou koji započinje ispijanjem dve čaše crvenog vina i dve šolje kafe naiskap, do svakodnevnih susreta sa mladom prostitutkom i novom muzom Caroline (Clemence Poesy) naočigled svoje žene i nekadašnje inspiracije Annette (Sylvie Testud). Ovo je jedna od najjače izgrađenih karakternih uloga u kojoj Testud verodostojno dočarava ženu nagriženu ljubomorom i tugom i koja u pokušaju da održi sopstveno dostojanstvo, neguje nestrastvenu aferu sa takođe znatno mlađim ljubavnikom (Takatsunu Mukai). Iako distanciran i diskretno u pozadini, fokus na odnos bračnoj para je svetla tačka Finalnog portreta kome ne bi štetilo više emotivnih momenata koji bi osvetlili intrigantne detalje iz Giacomettijevog života. U epizodnoj, ali upečatljivoj ulozi Albertovog brata, nalazi se izvanredan Tony Shalhoub čije tumačenje Diegovog lika potpuno odgovara znanim biografskim podatcima o familiji Giacometti.

https://www.youtube.com/watch?v=2j75HGZcqXg

Više okrenut samom procesu nastajanja umetničkih dela, kao što je to recimo bio slučaj u The Big Night (1996) u kome se spremanje italijanskih specijaliteta pretvorilo u uputstvo za kuvanje, Tucci se zarobio u međuprostoru upečatljive dokumentarnosti i slabo dorađene radnje.

Posle deset godina pauze od Blind Datea, tanke dramedije koja je brzo pala u zaborav, Tucci se vraća režiji u problematičnom nastojanju da prikaže nekoliko nedelja leta 1964, tokom Lordovog poziranja za portret u umetnikovom pariskom studiju. Iako baziran na istinitim događajima, filmu fali jedan bitan element koji bio pojasnio zbog čega pisac tako strpljivo pušta da se Giacometti prema njemu odnosi nemarno nonšalantno, menjajući mu planove prema ćefu. Naposletku, to i jeste centralna radnja filma. Pozvavši ga da pozira za portret, Giacometti tvrdi da će čitava stvar trajati svega nekoliko sati, da bi se poziranje produžilo na još dva dana, jednu nedelju pa odmah i još jednu, večito odlažuju Lordov pokušaj da se vrati kući u New York. Iako ovakav razvoj događaja stoji u skladu sa umetnikovom često citiranom tvrdnjom da nije moguće dovršiti jedan portret, ta potpuna subordinacija bez jasnog objašnjenja stoji kao nedovršena rečenica. Ego (naslikao me je čuveni vajar/slikar/grafičar), prijateljstvo (ono nije uvek glatko) ili nešto drugo? Od toga je mogla da nastane mnogo bolja analiza napora kroz koji modeli prolaze, što je jako slabo dotaknuta tema. Takođe, ispeglana i suzdržana pojava Armija Hammera u ulozi Jamesa Lorda je iritantno dekorativna i bezkarakterna. Hammer je u Berlinu prezentan sa još jednim filmom – odličnom Call Me By Your Name Luce Guadagnina (program Panorame) – u kome njegova dekorativnost makar ima poentu, zato što se nalazi u centru jedne nesvakidašnje ljubavne priče.

Pored pobrojanih nedostataka, film ima i neosporne kvalitete. Pre svega u domenu produkcijskog dizajna koji je oživeo Giacomettijev pariski studio, ne izostavljajući ni najmanji detalj. Uz to, pomenuti procesi nastajanja skulptura, odnosno portreta, su mali užitci koji gledaoca na momenat oslobađaju sporovoznosti kojom teče radnja.

Marina D. Richter je filmska kritičarka i novinarka iz Beograda koja već dvadeset godina živi i radi u Beču. Od 2004. je specijalni dopisnik beogradskog dnevnog lista Politika za rubriku kulture. Redovno surađuje s austrijskim portalom Artmagazine.cc, a piše i za razne austrijske publikacije kao slobodni novinar.